Eenjarige klimplanten voor tuin en balkon

Eenjarige klimplanten geven in één groeiseizoen kleur aan een rek, balkon of schutting. Geschikte soorten zijn onder meer pronkerwt, klimmende Oost-Indische kers, sierwinde en Suzanne-met-de-mooie-ogen. Je zaait ze opnieuw voor elk seizoen of laat ze, bij sommige soorten, zelf zaad uitstrooien.

Niet elke plant die als eenjarige klimmer wordt verkocht, is van nature eenjarig. Sommige soorten zijn meerjarig, maar worden hier als eenjarige gekweekt omdat ze de winter buiten meestal niet overleven.

Welke eenjarige klimplanten kun je kiezen?

De beste keuze hangt af van de plek en van wat je graag ziet. Een pronkerwt valt op door de geur, terwijl Oost-Indische kers ook mooi is om zijn ronde blad. Deze soorten zijn geschikt voor één seizoen:

  • Pronkerwt (Lathyrus odoratus): een klimmer met vaak geurende bloemen in verschillende kleuren. Hij groeit met kleine ranken en houdt van een lichte plek. Pluk regelmatig bloemen voor een vaas of verwijder uitgebloeide bloemen om nieuwe bloei te stimuleren.
  • Klimmende Oost-Indische kers (Tropaeolum majus): heeft ronde bladeren en bloemen in onder meer geel, oranje en rood. De plant klimt met zijn bladstelen. Kies een klimmend ras, want er zijn ook lage, bossige soorten.
  • Sierwinde (Ipomoea): krijgt grote, trechtervormige bloemen en groeit graag op een warme, zonnige plek. De bloemen gaan meestal maar kort open, maar er verschijnen steeds nieuwe knoppen.
  • Suzanne-met-de-mooie-ogen (Thunbergia alata): heeft bloemen met vaak een donker hart en slingert zich om dunne steun. Deze vorstgevoelige plant doet het goed in een pot op een beschutte, zonnige plek.
  • Klokwinde (Cobaea scandens): maakt opvallende klokvormige bloemen en klimt met ranken. Geef deze forse groeier een stevig rek en zaai hem vroeg binnen voor een grotere kans op bloei in de zomer.
  • Pronkboon (Phaseolus coccineus): groeit langs stokken of touw en krijgt meestal rode bloemen. Er bestaan ook rassen met witte of tweekleurige bloemen. De plant heeft ruimte nodig en is minder geschikt voor een heel klein rek.

Voor een balkonbak zijn Suzanne-met-de-mooie-ogen en een klimmende Oost-Indische kers vaak goed bruikbaar. Een pronkboon of klokwinde past beter bij een grotere pot en een ruim klimvlak.

Wanneer zaai je eenjarige klimplanten?

Veel eenjarige klimmers kun je in het voorjaar binnen voorzaaien. Pronkerwten kun je meestal vanaf februari of maart binnen zaaien. Warmteminnende soorten, zoals sierwinde en Suzanne-met-de-mooie-ogen, zaai je doorgaans vanaf maart of april binnenshuis.

Oost-Indische kers en pronkboon kun je ook rechtstreeks buiten zaaien als de grond is opgewarmd en de kans op nachtvorst voorbij is, meestal vanaf half mei. Voorzaaien kan eerder, maar laat jonge planten eerst rustig wennen aan de buitentemperatuur voordat je ze uitplant.

Gebruik potjes met gaten en houd de zaaigrond licht vochtig. Zet jonge planten na het kiemen op een lichte plek. Staan ze te donker, dan worden de stengels lang en slap.

Zaai niet alle soorten op dezelfde manier. Zaad van pronkerwt, Oost-Indische kers en pronkboon is relatief groot en gaat onder een laagje grond. De aanbevolen zaaidiepte staat op het zakje.

Eenjarige klimmers planten en laten klimmen

Zet jonge planten buiten zodra de kans op nachtvorst voorbij is. Kies een plek waar ze voldoende licht krijgen en plaats de steun meteen bij het planten. Zo hoef je later geen stokken tussen de wortels te steken.

De meeste eenjarige klimplanten hechten zich niet zelf aan een gladde muur. Ze hebben iets nodig om zich aan vast te houden:

  • Pronkerwt en klokwinde gebruiken ranken. Dun gaas of een rek met smalle spijlen werkt goed.
  • Suzanne-met-de-mooie-ogen en pronkboon slingeren hun stengels om een steun. Leid de eerste scheuten naar touw, gaas of stokken.
  • Klimmende Oost-Indische kers gebruikt haar bladstelen. Een fijnmazig rek geeft meer houvast dan een dikke paal.

Help jonge scheuten op weg door ze voorzichtig langs de steun te leggen. Bind ze zo nodig losjes vast. Een stevige, beschutte opstelling voorkomt dat lange stengels bij wind afbreken.

Verzorging tijdens het groeiseizoen

Geef na het planten regelmatig water, zeker bij droog weer. In een pot droogt de grond sneller uit dan in de volle grond. Voel met je vinger aan de aarde: is de bovenlaag droog, geef dan water bij de voet van de plant. Laat overtollig water uit de pot lopen.

Een te kleine pot beperkt de wortelruimte en droogt snel uit. Gebruik daarom liever een ruime pot met gaten en verse potgrond. Zet geen schaal vol water onder de pot, want langdurig natte wortels kunnen gaan rotten.

Een beetje plantenvoeding kan potplanten tijdens de groei helpen. Te veel voeding, vooral stikstof, geeft soms veel blad en minder bloemen. Oost-Indische kers bloeit vaak juist goed op grond die niet te rijk is.

Bij pronkerwten helpt het om uitgebloeide bloemen en jonge zaadpeulen weg te halen. Laat je de plant zaad vormen, dan kan de bloei eerder afnemen. Wil je zaden verzamelen, laat dan aan het eind van het seizoen enkele peulen zitten tot ze droog zijn.

Wat gebeurt er na de zomer?

Een echte eenjarige plant sterft na de bloei en zaadvorming af. Je kunt de plantenresten verwijderen zodra ze zijn uitgebloeid of door de kou zijn afgestorven. Haal ook de dunne stengels van het rek, zodat je het volgend voorjaar opnieuw kunt gebruiken.

Sommige klimmers zaaien zichzelf uit. Dat is handig als je ze graag terugziet, maar de jonge planten komen niet altijd precies op de gewenste plek op. Heb je liever zelf de regie, verzamel dan droog zaad en bewaar het op een koele, droge plek.

Suzanne-met-de-mooie-ogen en klokwinde zijn van nature meerjarig, maar niet goed bestand tegen vorst. Je kunt proberen ze licht en vorstvrij te laten overwinteren. Opnieuw zaaien is meestal eenvoudiger als je weinig binnenruimte hebt.

Veelgestelde vragen over eenjarige klimplanten

Welke eenjarige klimmer is makkelijk uit zaad te kweken?
Klimmende Oost-Indische kers en pronkboon zijn goede keuzes. Hun grote zaden zijn makkelijk te hanteren en kunnen vanaf ongeveer half mei direct buiten de grond in. Beide hebben wel een steun nodig.

Kunnen eenjarige klimplanten in een pot?
Ja. Gebruik een pot met afwateringsgaten en een passend klimrek. Vooral op een warm balkon is regelmatig water geven nodig. Kies voor een kleine plek liever geen soort die erg groot wordt.

Zijn de bloemen of zaden eetbaar?
De bloemen en bladeren van Oost-Indische kers zijn eetbaar als de plant niet met ongeschikte middelen is behandeld. Pronkerwt is niet eetbaar. Pronkbonen moet je goed koken voordat je ze eet; rauwe bonen bevatten schadelijke stoffen.

Wil je volgend voorjaar snel opnieuw beginnen, bewaar dan wat rijp zaad van je favoriete eenjarige klimmer en ruim het rek aan het einde van het seizoen op.