Een portret maken: zo leg je iemand echt vast op beeld

Een portret is veel meer dan een foto of tekening van een gezicht. Het is een afbeelding die iets vertelt over wie iemand is, hoe diegene zich voelt of wat diegene uitstraalt. Of het nu gaat om een schilderij van een vorst uit de zeventiende eeuw of een foto van een vriend in de tuin, elk portret heeft één ding gemeen: de mens staat centraal. Dat maakt dit onderwerp al eeuwenlang interessant voor kunstenaars, fotografen en gewone mensen.

De lange geschiedenis van het portret

Al duizenden jaren maken mensen afbeeldingen van elkaar. De oude Egyptenaren maakten portretten op grafschilderingen. De Romeinen lieten borstbeelden van zichzelf maken in steen. Tijdens de Renaissance, in de vijftiende en zestiende eeuw, werd het schilderen van gezichten echt een kunstvorm. Rijke kooplieden en vorsten wilden vastgelegd worden voor het nageslacht. Bekende schilders als Rembrandt van Rijn en Johannes Vermeer maakten portretten die tot op de dag van vandaag bewonderd worden. Rembrandt schilderde niet alleen zijn opdrachtgevers, maar ook zichzelf tientallen keren. Die zelfportretten geven een eerlijk beeld van zijn leven, van jong tot oud. Zo werd de afbeelding van een mens ook een manier om de tijd vast te houden.

Wat maakt een portretfoto geslaagd

Fotografen denken bij het maken van een portretfoto aan veel meer dan alleen het gezicht scherp krijgen. Licht speelt een grote rol. Zacht licht van opzij geeft diepte aan het gezicht en laat textuur goed zien. Direct felle zon zorgt juist voor harde schaduwen, wat minder flatteus is. De achtergrond is ook belangrijk. Een onrustige achtergrond trekt de aandacht weg van de persoon. Veel fotografen gebruiken daarom een grote lensopening, zodat de achtergrond wazig wordt en de persoon er duidelijk uitspringt. Maar het allermooiste aan een goede portretfoto is de blik. Een echte, ontspannen uitdrukking in de ogen maakt een foto direct persoonlijker dan een stijve, geforceerde glimlach. Praten met de persoon voor de camera helpt daarbij. Als iemand zich op zijn gemak voelt, zie je dat direct in het beeld.

Portret schilderen of tekenen als hobby

Steeds meer mensen ontdekken het tekenen of schilderen van gezichten als creatieve bezigheid. Je hebt er weinig voor nodig: een potlood, papier en geduld. Beginners starten vaak met het kopiëren van een foto. Dat helpt om te leren hoe licht en schaduw werken op een gezicht. De verhoudingen zijn daarbij het lastigste onderdeel. De ogen zitten precies in het midden van het hoofd, niet bovenaan zoals veel mensen denken. De neus is zo lang als de afstand van het oog tot de onderkant van het oor. Als je die basisregels kent, gaat het al een stuk beter. Werken met houtskool of grafiet geeft een zacht, realistisch effect. Wie liever met kleur werkt, kan beginnen met aquarelverf of kleurpotloden. Er zijn veel gratis lessen en tutorials te vinden op video, waarmee je stap voor stap leert hoe je iemands gelaatstrekken goed weergeeft.

Bekende Nederlanders en hun portret in de media

In Nederland worden bekende mensen regelmatig vastgelegd door fotografen en cameramensen. Denk aan politici, presentatoren en journalisten die je terugziet in kranten, tijdschriften en op televisie. Een goed portretfoto in de media vertelt iets over de persoon: betrouwbaar, toegankelijk of juist serieus. Wouter de Winther, een bekend politiek journalist bij De Telegraaf, is bijvoorbeeld een vertrouwd gezicht in praatprogramma’s. De manier waarop iemand zoals hij gefotografeerd wordt, beïnvloedt hoe het publiek hem ziet. Een ontspannen houding en open blik wekken vertrouwen. Mediamakers en fotografen zijn zich daar goed van bewust. Een portretfoto in een krant of op een website is nooit zomaar een plaatje. Het is een bewuste keuze die het beeld van iemand mede vormgeeft.

Veelgestelde vragen

Wat is het verschil tussen een portretfoto en een gewone foto van iemand?
Een portretfoto is gericht op het vastleggen van de persoonlijkheid of uitstraling van iemand. Bij een gewone foto staat de situatie of omgeving centraal. Bij een portretfoto draait alles om de persoon zelf, inclusief de uitdrukking, het licht en de compositie.

Welke instelling gebruik je het beste op een camera voor een portretfoto?
Voor een portretfoto gebruik je het beste een grote lensopening, zoals f/1.8 of f/2.8. Daardoor wordt de achtergrond wazig en komt de persoon scherp naar voren. Een brandpuntafstand van 50 tot 85 millimeter geeft de meest natuurlijke weergave van een gezicht.

Hoe lang duurt het om te leren een gezicht te tekenen?
Met regelmatig oefenen kun je al na een paar weken een herkenbaar gezicht tekenen. De verhoudingen leren kost de meeste tijd. Wie dagelijks even oefent, merkt al na een maand duidelijke vooruitgang.

Mag je een portret van iemand publiceren zonder toestemming?
In Nederland heb je in de meeste gevallen toestemming nodig van de afgebeelde persoon als je een portretfoto publiceert, zeker als het om een privépersoon gaat. Bekende personen in het publieke leven hebben minder privacybescherming, maar ook voor hen gelden grenzen. Het is verstandig altijd vooraf toestemming te vragen.